Uitvaarten in coronatijd: do’s en don’ts

 

In het belang van de rouwverwerking bij nabestaanden gelden er bij uitvaarten uitzonderingen op de algemene coronamaatregelen. Dat laat onverlet dat het ook bij alle contacten rond een overlijden en een uitvaart zeer belangrijk is om 1,5 meter afstand te bewaren.

20200401 BGNU Uitvaarten in coronatijd Dos en donts voor de uitvaartzorg

Juist nu is het belangrijk nabestaanden extra te ondersteunen. De uitvaartverzorger weet wat niet kan, maar zoekt graag de mogelijkheden van wat juist nu wel kan. Dit kan op allerlei manieren, ook binnen de regels van het RIVM. Een extra detail, een extra gebaar maakt een wereld van verschil voor nabestaanden. Dat kan bij het opbaren, tijdens een uitvaart, door livestreaming, foto’s of filmopnames te maken maar ook wellicht achteraf in een latere herdenkbijeenkomst. Als nabestaanden terugkijken op een uitvaart, dan zouden ze moeten denken: ja, dat was zwaar en heftig, maar wat heeft die uitvaartverzorger dat goed opgepakt voor ons, we voelden ons gesteund.

Risico op besmetting

Het coronavirus wordt vooral overgedragen door hoesten en niezen. Het virus verspreidt zich via kleine druppeltjes uit de neus en mond van iemand die ziek is. Hoewel een virus altijd een mens of dier nodig heeft om ‘in leven te blijven’, kan het ook voor een bepaalde periode buiten het lichaam overleven.

Overledene

Na overlijden is een lichaam zo goed als niet meer besmettelijk. Het kan bij andere lichamen gekoeld worden, er mag thuis worden opgebaard en naasten kunnen afscheid nemen. U neemt de beschermingsmaatregelen die u altijd moet nemen, met name bij de verzorging en het overbrengen.

Via materialen

Het virus kan worden overgedragen als een besmet persoon bijvoorbeeld boven een pen niest, een ander deze pen ook aanraakt en vervolgens met de handen zijn gezicht aanraakt. Afhankelijk van het type oppervlak, de temperatuur en de luchtvochtigheid, kan het virus enkele uren tot enkele dagen besmettelijk blijven. Het is daarom belangrijk ook deze manier van overdracht te stoppen en oppervlakken en spullen die worden aangeraakt – door mogelijk besmette personen – goed schoon te maken. Dit kan met gewone huishoudelijke schoonmaakmiddelen.

Richtlijnen voor uitvaarten

  • Met ingang van 25 september 2021 heeft de overheid de uitvaartbranche vrijgesteld van het gebruik van het coronatoegangsbewijs, verplichte registratie, gezondheidscheck, vaste zitplaatsen en gelimiteerd aantal bezoekers. Voor uitvaarten in uitvaartcentra, crematoria en begraafplaatsen gelden daarom geen extra regels meer. Voor bijvoorbeeld condoleancebijeenkomsten buiten deze locaties, gelden de coronaregels die voor de betreffende locatie gelden.
  • Mensen die ziekteverschijnselen vertonen, die kunnen duiden op coronabesmetting worden geacht thuis te blijven en zich te laten testen.
  • Eerstegraads nabestaanden met weinig klachten (geen koorts en niet hoesten) kunnen de uitvaart bijwonen mits zij een chirurgisch mondneusmasker dragen (zie RIVM-site).
  • Zorg voor voldoende papieren zakdoekjes en afvalbakjes om ze na gebruik daar in weg te kunnen gooien.
  • Reinig na een plechtigheid contactoppervlakken die in aanraking met aanwezigen zijn geweest, zoals stoelen en het sanitair.

Veilige werkomgeving

  • Werkgevers moeten zorgen voor een veilige werkomgeving. Daar hoort bescherming tegen besmetting met Covid-19 bij. Het is daarom belangrijk om de basisregels tegen besmetting te blijven handhaven en elkaar daarop te blijven aanspreken.
  • Werkgevers mogen aan medewerkers vragen of zij gevaccineerd zijn tegen corona, maar medewerkers hoeven die vraag niet te beantwoorden en het antwoord mag niet zomaar vastgelegd worden. Meer daarover leest u in dit artikel in de kennisbank van BGNU. Ook AWVN gaat in op deze materie.
  • Voor werkgevers is het belangrijk om met medewerkers in gesprek te gaan over vaccinatie, een veilige werkomgeving en ieders verantwoordelijkheid daarin. Dat kan een lastige onderwerp zijn. Op de website van de Rijksoverheid is een interview te vinden met tips voor een open gesprek.

Bestuursteam coronavirus

De branche heeft een bestuursteam coronavirus ingesteld (bestaande uit BGNU, Nardus, LVC, LOB en VTU) dat de richtlijnen van overheid en RIVM vertaalt naar de uitvaartbranche. 

Hieronder leest u adviezen voor verschillende onderdelen van het uitvaartproces. Daarna beantwoorden we enkele veelgestelde vragen. Alle informatie wordt steeds geactualiseerd volgens de laatste aanwijzingen van overheid en RIVM.

Bij een melding

De uitvaart kan bij nabestaanden thuis besproken worden, maar dat is niet altijd wenselijk. Geadviseerd wordt om in het geval van een thuisbespreking eerst een gezondheidscheck van de nabestaanden te doen (u vraagt of er aanwezigen zijn die koorts hebben, zich grieperig voelen of verkouden zijn of veel hoesten en/of niezen), en uit te leggen waarom dit wordt gedaan: een bijdrage leveren aan het tegengaan van verspreiding van het coronavirus. 

Een alternatief is de bespreking op een locatie van de uitvaartonderneming te doen (en daar te zorgen voor optimale ventilatie). En natuurlijk kunnen uitvaarten ook telefonisch of online (beeld/videobellen via Skype, Zoom, Teams, Google Hangouts etc) geregeld worden. De gemaakte afspraken bevestigt u dan per e-mail waarbij u de opdrachtgever vraagt de mail voor akkoord te bevestigen.

Verzorgen en opbaren

Ophalen en overbrengen uit thuissituatie

  • Verzoek aanwezigen om zo mogelijk 1,5 meter afstand van u te nemen.
  • Is dat niet mogelijk of willen nabestaanden betrokken te worden bij de overbrenging: vraag hen een mondkapje te dragen.
  • Reinig uw handen met desinfecterende handgel.

Verzorgen van de overledene

  • Vraag nabestaanden die willen helpen met de laatste verzorging om een mondkapje te dragen.
  • Zorg voor goede ventilatie.
  • Maak het gezicht en de handen van de overledene extra goed schoon zodat nabestaanden die veilig aan kunnen raken.

Ritueel bewassen

  • Vraag nabestaanden die de bewassing doen om een mondkapje te dragen.
  • Vraag nabestaanden die in de bewassingsruimte aanwezig willen zijn maar niet aan de bewassing deelnemen, om afstand van elkaar te houden; eventueel door per toerbeurt de bewassingsruimte in te gaan.

Thuisopbaring

Thuisopbaren is mogelijk, zowel in een open als een gesloten kist, als met een bedkoeling op bed. Wijs nabestaanden op het belang van goede ventilatie als zij bezoekers ontvangen.

24-uurkamers

Nabestaanden kunnen gebruik maken van 24-uurskamers. Zorg voor goede ventilatie van de ruimten. Professionals wordt geadviseerd deze kamers niet binnen te gaan als nabestaanden aanwezig zijn.

Plechtigheden, crematorium en begraafplaats

Crematoria en begraafplaatsen volgen de richtlijnen van het RIVM strikt op. Zij hebben autonome bevoegdheid en kunnen hun eigen aanvullende beslissingen hierin nemen. Zie voor meer informatie de websites van LOB, LVC en Nardus.

Tot slot

BGNU staat in nauw contact met RIVM en BZK zodat nieuwe of aanvullende informatie direct aan u kan worden doorgegeven.
Lees hieronder onze corona-Q&A’s voor antwoorden op veelgestelde vragen. Vragen kunt u stellen via info@bgnu.nl of telefonisch.

Update:  21 oktober 2021


Verzorging en koeling van de overledene

Wanneer iemand die (vermoedelijk) aan corona is overleden wordt overgebracht naar een uitvaartcentrum om daar verzorgd te worden, is het niet nodig daarvoor een bodybag te gebruiken. Als iemand in een ziekenhuis of verpleeghuis als gevolg van een coronabesmetting is overleden, wordt vanuit de instelling als voorzorgsmaatregel vaak een bodybag gebruikt, maar navraag bij het RIVM heeft geleerd dat er voor het gebruik van bodybags in geval van corona geen indicatie is.

Het ophalen van een overledene in een ziekenhuis of verpleeg- of verzorgingsinstelling kan op de gebruikelijke manier plaatsvinden. Om te voorkomen dat de vervoersmedewerkers via de overledene aan het coronavirus worden blootgesteld, zijn het dragen van handschoenen en een schort met lange mouwen voldoende.

Verder moeten de aanwijzingen van een instelling, bijvoorbeeld bij het betreden van een cohort, worden opgevolgd. Het kan dan zijn dat dat betekent dat er aanvullende beschermingsmiddelen moeten worden gebruikt, maar dat is met het oog op de levenden, niet de doden.

Nee, dat is absoluut niet nodig. Een overleden persoon is zo goed als niet meer besmettelijk. De gebruikelijke voorzorgsmaatregelen om zelf niet besmet te worden volstaan. Het RIVM vindt het gebruik van een veiligheidsbril en mondneusmasker niet noodzakelijk, wel dat van een schort met lange mouwen en handschoenen.

Ja. Een overleden persoon is zo goed als niet meer besmettelijk.

Het is belangrijk om handhygiëne uit te voeren na elk contact met de overledene, na het verwijderen van persoonlijke beschermingsmiddelen en na verplaatsing en vervoer van de overledene. Klik hier voor de instructies voor het goed uitvoeren van handhygiëne.

Draag tijdens de verzorging een schort met lange mouwen en handschoenen. Het dragen van een veiligheidsbril en mondneusmasker is niet nodig. Trek eerst het schort aan en dan de handschoenen, over de manchetten van de mouwen. Bij het uitrekken is de volgorde andersom: eerst de handschoenen uitdoen, daarna handhygiëne toepassen, dan het schort uittrekken en vervolgens weer handhygiëne toepassen.

Opbaren

Ja. Een overleden persoon is zo goed als niet meer besmettelijk.

Nee, de overledene mag zowel thuis als in het uitvaartcentrum opgebaard worden. De kist mag zowel open als dicht.

Nadat de overledene verzorgd is, zijn er geen beperkingen aan het contact van de nabestaanden met de overledene. Net als anders, wordt goede handhygiëne daarna geadviseerd.

Er gelden momenteel geen beperkingen voor het aantal bezoekers dat mensen thuis mogen ontvangen. Condoleance in de thuissituatie is dus mogelijk. Wel is het voor ieders veiligheid belangrijk om voor goede ventilatie te zorgen.  

Een 24-uurskamer wordt gezien als het verlengde van de thuissituatie: eventuele beperkingen voor het aantal bezoekers in de thuissituatie gelden dus ook voor 24-uurskamers. Momenteel gelden er geen beperkingen aan het aantal bezoekers dat in een thuissituatie ontvangen mag worden.
Net als in de thuissituatie is ook in 24-uurskamers ventilatie extra belangrijk als er veel mensen aanwezig zijn. 

Uitvaartplechtigheid en condoleance

Dat kan. Om risico’s op besmetting zoveel mogelijk te voorkomen, vraagt u om dit te doen met een eigen pen, of u reikt (met handschoenen) een pen aan die u na gebruik schoonmaakt met een schoonmaak- of desinfectiemiddel.

Het volstaat om datgene te reinigen dat is aangeraakt: de stoelen en de toiletten.

Nee, voor besmette mensen geldt een verplichte quarantaine. Het RIVM maakt sinds 30 maart een uitzondering voor eerstegraads nabestaanden: als hun gezondheidstoestand het toelaat en zij weinig klachten hebben (geen koorts en niet hoesten), kunnen zij met een chirurgisch mondneusmasker aanwezig zijn. 

Het bestuursteam coronavirus adviseert dringend om geen besmette mensen bij uitvaartplechtigheden toe te laten. Eventueel kan voor hen wel een apart afscheidsmoment georganiseerd worden (uiteraard met gebruik van beschermingsmiddelen).

Als mensen niet sniffen uit verdriet, maar hoesten, niezen of snotteren vanuit een vermoedelijke verkoudheid of griep vraagt u ze of ze ook koorts hebben. In dat geval kunt u hen verzoeken vanwege het besmettingsgevaar de uitvaartplechtigheid te verlaten. U zorgt ook dat er voldoende papieren zakdoekjes of tissues aanwezig zijn en dat er een prullenbak is waar deze in weggegooid kunnen worden.

Voor kinderen geldt altijd dat ze voor een goede rouw eerlijk antwoord krijgen op gestelde (en onderliggende) vragen, op een abstractieniveau dat past bij hun leeftijd. Riet Fiddelaers attendeerde ons op de tool die ontwikkeld is om kinderen voor te lichten en waarnaar door de Belgische overheid en door DELA-België verwezen wordt.

Bij het dragen van de kist kan geen 1,5 meter afstand bewaard worden. Wanneer de dragers uit verschillende huishoudens afkomstig zijn, kunt u m.n. in binnenruimtes het gebruik van mondkapjes adviseren. 

Bij het door vier personen begeleiden van de overledene op een rollende baar is het goed mogelijk om voldoende afstand te houden en is het gebruik van mondkapjes niet nodig. 

Er is niets tegen het gebruik van wijwater door een voorganger. Het gebruik van wijwater bij de ingang van de kerk (een bakje waarin men kort de vingers doopt) is nu af te raden.

Gemeenten en veiligheidsregio’s geven invulling aan de landelijke aanwijzingen om de Coronacrisis te bestrijden. Of een erehaag is toegestaan wordt bepaald door de afzonderlijke gemeenten en veiligheidsregio’s

BGNU adviseert om per gemeente na te gaan welk beleid aldaar is vastgesteld en wat dus wel en niet is toegestaan.

Na de uitvaart

Crematie-as mag, volgens de wet, één maand na de crematie aan de opdrachtgever overhandigd worden. Die regel geldt ook nu, maar crematoria kunnen opdrachtgevers vragen om het ophalen van de as uit te stellen. Zij doen dat in verband met de huidige bijzondere situatie (waardoor er vaak een groot aantal crematieplechtigheden is en een beperkte personele bezetting), waardoor zij prioriteiten moeten stellen.