Ethische vragen voor de uitvaartverzorger

Hebben nabestaanden recht op afscheid? Ook als de opdrachtgever dat niet wil? Of als de overledene aangaf niet te willen dat bepaalde mensen hem nog zouden zien? Voert u de wensen van nabestaanden altijd uit, ook als die indruisen tegen uw eigen ethiek? Ja? Zou u dan, als de opdrachtgever dat vraagt, de overledene naakt in de kist leggen? Een paar voorbeelden van vragen die BGNU-leden elkaar stelden tijdens een online ethiekdiscussie.

De discussie

BGNU voerde een digitale dialoog over deze en meer ethische kwesties in de uitvaartzorg. Deze discussie werd voorbereid door de werkgroep Ethiek, in het leven geroepen na het NetwerkEvent eind 2016 met een lezing van professor Muel Kaptein (Erasmus Universiteit) over leiderschap in ethiek. De discussie werd gehouden volgens de interactieve Synmind-methode. Er waren 19 deelnemers die op elkaar reageerden en zo de discussies uitdiepten.

Dat de discussies levendig waren is na te lezen in het verslag dat BGNU-leden nu integraal kunnen lezen op de site.

Recht op afscheid

Hebben nabestaanden recht om afscheid te nemen? Ook als de opdrachtgever dat niet wil? Of de overledene zelf heeft aangegeven dat hij niet wil dat bepaalde mensen hem nog zien?

20180123 Bgnu Recht Op Afscheid

Zes van de negentien deelnemers aan de discussie vinden van wel. Zeven panelleden vinden van niet. Iemand stelt: ‘Als ik bij leven aangeef dat ik iets wil of niet wil, dan moet daar rekening mee gehouden worden, ook als ik dood ben. Als ik op m'n sterfbed lig en ik wil bepaalde mensen niet zien, dan is dat mijn recht. Datzelfde recht wil ik hebben als ik dood ben.’

Een ander reageert daarop met: ‘Ik begrijp wat je schrijft maar het voelt toch niet zo goed. Ik ken een moeder die op haar sterfbed aangaf geen behoefte te hebben haar zoon nog te zien. Maar die zoon had wel behoefte om na haar dood afscheid te nemen ondanks de jarenlange verwijdering… Die moeder heeft geen last meer van haar geweten en kan geen afweging meer maken... Maar wat betekent dit nou voor die zoon?

De discussie verdiept zich en allerlei kanten worden belicht. Zo stelt iemand: ‘Als een opdrachtgever iemand wil uitsluiten, zullen we met de opdrachtgever in gesprek gaan, mede om hem te behoeden voor een stap die niet meer terug te draaien is en waar iemand later toch wroeging over kan krijgen. Doorgaans wordt het goed opgelost.’

Ook wettelijke afwegingen en jurisprudentie over dit onderwerp worden in de discussie betrokken. ‘Gelukkig is er de nodige jurisprudentie waaruit blijkt dat er - eventueel tegen de wens van de opdrachtgever in - toch een moment van afscheid moet worden geboden.’

Tot slot is het nog goed om op te merken dat de meeste deelnemers in de discussie aangeven in de meeste gevallen goed uit dit soort dilemma’s te komen.

Naakt de kist in?

De algemene opvatting is dat de opdrachtgever bepaalt. Toch zijn er voorbeelden denkbaar dat een wens van de opdrachtgever strijdig is met de ethische normen van een uitvaartonderneming. Stel dat een opdrachtgever wenst naakt in de kist gelegd te worden? Zou u het doen? Het is een vraag die een van de deelnemers inbracht tijdens de discussie. ‘Er zijn grenzen. Die zijn wij overigens nog nooit tegengekomen omdat er tot nu toe altijd een grote mate van redelijkheid in de wensen van de naasten zat, maar ik kan me voorstellen dat iets te ver gaat. Bij een uitvaart van een nudist zou ik niet naakt de uitvaart leiden :-)’ Even later geeft deze deelnemer aan wel een verzoek (van de overledene) te honoreren om naakt in de kist gelegd te worden. Waarop iemand vraagt: ‘Toon je de overledene desgewenst ook helemaal naakt aan het condoleance bezoek?’

Deze vraag werd niet meer beantwoord in de discussie. Inmiddels waren er al weer andere vragen aan de orde…

Binnen de organisatie

In de online discussie kwamen ook vragen aan de orde over hoe ethiek binnen uitvaartbedrijven een goede plaats kan krijgen. Ook deze vragen werkten stimulerend en inspirerend. Zo antwoordde iemand - na een aantal antwoorden gelezen te hebben - op de vraag: Is ethiek een regelmatig terugkerend onderwerp op de agenda van het werkoverleg?: ‘Nu ik er zo over nadenk, vind ik eigenlijk wel dat dit onderwerp twee keer per jaar op de agenda gezet zou kunnen worden om met elkaar eens rustig bij stil te staan. Misschien is het zelfs wel een onderwerp om eens te bespreken met iemand die zich hierin heeft gekwalificeerd.’

Doordiscussiëren

Tot slot kreeg BGNU een flink aantal tips om verder te gaan met dit onderwerp. Duidelijk is dat ethische dilemma’s binnen de uitvaartbranche op de agenda staan.

BGNU-leden die er meer over willen lezen, kunnen starten met het verslag van de onlinediscussie. 

Gerelateerde items

Enquête ethiek

  • Datum: 25-01-2018
  • Omschrijving: De enquête Ethiek was een digitale discussie van BGNU-leden: men reageerde op elkaars antwoorden over ethiek in de uitvaartverzorging.
    De enquête gaat in op drie hoofdthema’s: ethiek en ondernemerschap, ethiek en werkgeverschap, en ethiek en branchevereniging. Een van de stellingen waarop de deelnemers reageerden was “Wij voeren altijd de wens uit van de opdrachtgever, ook als deze indruist tegen de eigen ethische opvatting van de uitvaartverzorger”. In het rapport leest u dat de wens van de klant veelal voorop staat en de wet daarbij de grens is. Een goed gesprek met familie naar de achtergrond van een wens lost veel op. Grensgevallen moet ieder toetsen aan eigen en organisatie ethiek, en de vraag of die ertoe doen. Benieuwd naar alle stellingen en antwoorden? U leest ze in dit rapport.