Beoordelingskader alternatieve lijkbezorging

Branchevereniging BGNU was van begin af aan betrokken bij de ontwikkeling van dit beoordelingskader. Twee BGNU-leden hebben er actief aan meegewerkt. BGNU wil alle ruimte voor ondernemers om te innoveren, en tegelijkertijd vindt BGNU het belangrijk burgers te beschermen voor onaanvaardbare schade of aanstoot.

Met dit beoordelingskader kunnen beleidsmakers beslissen om al dan niet toestemming te verlenen aan nieuwe lijkbezorgingstechnieken. BGNU juicht het dan ook toe dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) de TU-Delft gevraagd heeft een moreel toetsingskader te ontwikkelen zodat voor nu en in de toekomst innovatieve initiatieven objectief beoordeeld kunnen worden. Het is de bedoeling dat dit beoordelingskader onderdeel gaat uitmaken van de Wet op de lijkbezorging. 

Maatschappelijk Verantwoord Innoveren

Het beoordelingskader voor alternatieve vormen van lijkbezorging is een soort ‘meetlat’ voor nieuwe lijkbezorgingstechnieken. Het toetst of een technologie in Nederland moreel aanvaardbaar is en geeft aan op welke punten die eventueel verbeterd kan worden. Dit past in het idee van Maatschappelijk Verantwoord Innoveren.

Resomeren, composteren, plastineren, begrafeniskannibalisme

20180322 Bgnu Tu Delft Beoordelingskader Alternatieve Vormen Lijkbezorging

Het rapport vergelijkt naast bestaande lijkbezorgingsmethoden (natuur)begraven en cremeren, ook beoogde nieuwe methoden, zoals resomeren, ecoleren/cryomeren/promesseren en composteren, en  ‘exotischere’ technieken zoals: plastineren, cryoniseren en begrafeniskannibalisme. Dit is gedaan om het onderzoek te valideren op juistheid van het beoordelingskader. 

Het rapport biedt een ethisch analysekader dat beleidsmakers ondersteunt bij hun keuze om een techniek al dan niet toe te staan of te verbieden. In totaal worden in dit rapport 9 methoden van lijkbezorging naast elkaar gezet. 

Onaanvaardbare schade of aanstoot

Het basale uitgangspunt voor de wetgever is dat in principe vrijheid voor de burger en dus ook voor de ondernemer op de eerste plaats staat. Echter, de wetgever kan een initiatief verbieden als een nieuwe techniek een grote hoeveelheid onaanvaardbare schade veroorzaakt. Een andere reden voor verbod kan zijn dat een significante groep burgers zich hieraan irriteren, boos worden of zelfs ervan walgen.

Waarden

Waarden vormen de meetlat waarlangs de wetgever toetst of een lijkbezorgingsmethode ingevoerd kan worden. Het gaat om waarden als: gezondheid en milieu, kostenefficiëntie en sociale waarden zoals autonomie en waardigheid. Verder wordt er in het rapport beschreven hoe de populariteit en daadwerkelijke toepassingen van de negen beschreven methoden wereldwijd zijn.

Inhoud rapport

Opéénvolgende stappen

Het moreel beoordelingskader bestaat uit zeven stappen:

  1. Conceptuele afbakening
  2. Basisverkenning
  3. Identificeren van mogelijk relevante waarden
  4. Operationalisering relevante morele waarden
  5. Toetsen aanvaardbaarheid verbieden van de techniek
  6. Opstellen verbeteringseisen
  7. Hertoetsen techniek

De eerste drie stappen zijn in het rapport uitgewerkt. 

Methode en medewerkers

Het rapport is opgesteld door Jan Peter Bergen en professor Jeroen van den Hoven, productontwikkel-ethici van TU Delft. Zij deden o.a. literatuuronderzoek en interviewden vier deskundigen, twee onderzoekers (Elisabeth Keijzer, ketenspecialist, TNO) en Genserik Reniers (prof. in o.a. veiligheid en risico-analyse, TU Delft) en BGNU-leden Kees van der Spek en Karen van Middendorp (Monuta).

De zeven stappen

20180322 Bgnu Tu Delft Beoordelingskader Alternatieve Vormen Lijkbezorging Pmi

Stap 1. Conceptuele afbakening
Wat bedoelen we precies met de term ‘lijkbezorging’? Hoe verhoudt de lijkbezorging zich tot andere activiteiten na het overlijden van een persoon? Wat is het verschil tussen een lijk en een stoffelijk overschot, en welke rol speelt de lijkbezorging? Op welke verschillende manieren wordt er betekenis gegeven aan een lijk?

Stap 2. Basisverkenning
In de basisverkenning gaat het om vragen als: Wie zijn de relevante stakeholders en wat zijn hun voornaamste belangen? Welke lijkbezorgingstechnieken bestaan er zoal en wat zijn hun eigenschappen, gevolgen, populariteit, etc.? Op welke ethische basis kunnen we de aanvaardbaarheid van het toelaten van deze nieuwe lijkbezorgingstechnieken beoordelen? Van alle negen in het rapport bekeken technieken wordt bekeken hoe ze werken, wat de impact is op gezondheid en milieu, kosten, legaliteit en populariteit in Nederland en daarbuiten, en het resulterende stoffelijk overschot.

20180322 Bgnu Tu Delft Beoordelingskader Alternatieve Vormen Lijkbezorging Reflectief Evenwicht

Stap 3: Identificatie van mogelijk relevante waarden
Relevante waarden zijn bijvoorbeeld: duurzaamheid, (emotionele) gezondheid (en veiligheid), geluk nabestaanden, kosten en efficiëntie. Daarnaast worden ook sociale waarden, identiteitsdrijvende en idealistische waarden meegewogen.

Stap 4: Operationalisering van daadwerkelijk relevante waarden
De stappen 4 t/m 7 worden in het rapport niet uitgevoerd, alleen beschreven. In stap 4 worden alle waarden die relevant zijn bij lijkbezorging uitgewerkt naar principes en concrete voorschriften. Zo worden bij de waarde ‘waardigheid’ principes genoemd als ‘er moet een acceptabel stoffelijk overschot zijn’ en ‘de lijkbezorgingstechniek mag niet enkel een nutsdoel hebben’. Voorschriften zijn dan onder meer: ‘er resulteert een stoffelijk overschot’ en ‘het lijk/stoffelijk overschot dient niet als grondstof in een productieproces’.

Stap 5 t/m 7: toestaan of verbieden
In het beoordelingskader wordt ervan uitgegaan dat een techniek slechts dan wettelijk verboden wordt als de schade of de aanstoot onaanvaardbaar is. Zelfs als dat het geval is kunnen verbeteringseisen worden geformuleerd en kan de techniek na verbetering opnieuw getoetst worden.

In appendix 3 van het rapport treft u een overzicht aan van hoe op hoofdlijnen getoetst zal gaan worden. 

Gerelateerde items

Rapport Beoordelingskader alternatieve vormen van lijkbezorging

Downloaden
  • Datum: 23-03-2018
  • Omschrijving: Met dit beoordelingskader kunnen beleidsmakers besluiten toestemming te geven aan nieuwe lijkbezorgingstechnieken.
    Het is de bedoeling dat dit door de TU Delft opgestelde beoordelingskader onderdeel gaat uitmaken van de Wet op de lijkbezorging.

Draagvlak resomeren: samenvatting rapport BiZa

Lees artikel
  • Datum: 01-05-2017
  • Omschrijving: Het Ministerie van Binnenlandse Zaken publiceerde begin 2017 het draagvlakonderzoek naar alternatieve lijkbezorging zoals resomeren.
    De Tweede Kamer verzocht de minister van Binnenlandse Zaken een onafhankelijk onderzoek uit te voeren naar het maatschappelijk draagvlak voor het toestaan van alternatieve vormen van lijkbezorging zoals resomeren, naast begraven en cremeren. Hier leest u een samenvatting van de uitkomsten van dit onderzoek.

Rapport draagvlak resomeren, februari 2017 (Ministerie BiZa)

Downloaden
  • Datum: 25-04-2017
  • Omschrijving: Het Ministerie van Binnenlandse Zaken publiceerde begin 2017 het draagvlakonderzoek naar alternatieve lijkbezorging zoals resomeren.
    De Tweede Kamer verzocht de minister van Binnenlandse Zaken een onafhankelijk onderzoek uit te voeren naar het maatschappelijk draagvlak voor het toestaan van alternatieve vormen van lijkbezorging zoals resomeren, naast begraven en cremeren. De uitkomsten van dit onderzoek zijn weergegeven in dit rapport.

Rapport draagvlak resomeren, januari 2016 (Yarden)

  • Datum: 01-05-2017
  • Omschrijving: In opdracht van Yarden is onderzoek uitgevoerd naar acceptatie van resomeren als nieuwe vorm van lijkbezorging.
    Yarden onderzoekt, in samenwerking met de Nederlandse overheid, de mogelijkheid om resomeren als nieuwe uitvaartmethode in Nederland te introduceren. In dat kader is door MediaTest kwantitatief onderzoek uitgevoerd. Het onderzoek geeft inzicht in hoeverre de Nederlandse bevolking de introductie van resomeren accepteert en overweegt voor de eigen uitvaart, en welke overwegingen daarbij meespelen. Ook is in kaart gebracht hoe aanhangers van verschillende geloofsovertuigingen denken over de diverse aspecten van resomeren. De centrale conclusie van het onderzoek is dat resomeren geaccepteerd wordt als aanvulling op de bestaande uitvaartmethoden: het merendeel van de Nederlandse bevolking staat positief tegenover de introductie van resomeren, een relatief grote groep overweegt resomeren voor zichzelf (al zijn er op dit punt aanzienlijke verschillen tussen geloofsovertuigingen). Het milieuvriendelijke karakter van de methode is het belangrijkste aspect om resomeren in overweging te nemen voor de eigen uitvaart.

Evaluatie Wet op de Lijkbezorging

Lees artikel
  • Datum: 23-11-2016
  • Omschrijving: In het eerste half jaar van 2017 vindt de evaluatie van deze wet plaats waarvoor BGNU nadrukkelijk is uitgenodigd.