Foto’s en vingerafdrukken: wees voorzichtig met de persoonlijke levenssfeer van een overledene

De moeder van een jongen die zichzelf van het leven beroofde riep via de media op om beelden die omstanders daarvan hebben gemaakt, niet te verspreiden via sociale media. Dat roept de vraag op of het niet strafbaar is om dergelijke foto’s te verspreiden. Kan er sprake zijn van een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer? Wanneer loopt u als uitvaartverzorger tegen de grenzen daarvan aan?

Onethisch

Omstanders maakten beelden nadat een jongen zich voor de trein had geworpen. De moeder van de betrokkene doet een oproep om die beelden niet verder te verspreiden. Velen die er niet bij waren, haastten zich om te uiten dat het echt niet kan, beelden maken in zo’n situatie. Maar het gebeurt, en het gebeurt ook dat dergelijke beelden via social media worden verspreid. Mag dat?

Verspreiding van foto’s verhinderen

20180830 Bgnu Foto’S En Vingerafdrukken Overledene Foto

Een persoon houdt op te bestaan, als hij overlijdt. Ook juridisch gezien. Hij heeft geen rechten en plichten meer en nabestaanden kunnen dus niet namens de overledene klagen als zij vinden dat hem tekort gedaan wordt; bijvoorbeeld door een publicatie. Wel kunnen ze naar de rechter stappen als ze vinden dat daardoor een inbreuk wordt gedaan op hun eigen persoonlijke levenssfeer.

Het beschadigen van de reputatie van een overledene kan een directe inbreuk zijn op het recht op privéleven of de reputatie van nabestaanden (artikel 8, Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens). Daarnaast kunnen nabestaanden zich beroepen op het portretrecht van een overledene. Echtgenoten, kinderen en ouders kunnen, als zij daar een redelijk belang bij hebben, de verspreiding van een foto waar de overledene herkenbaar opstaat, tegenhouden. Van een redelijk belang kan bijvoorbeeld sprake zijn als de nagedachtenis aan een persoon wordt verstoord. 

Maken van foto’s verhinderen

Dat betreft dus het verspreiden van foto’s. Het verhindert niet het ongewenst maken ervan. Tegen dat laatste is in situaties zoals hierboven geschetst moeilijk wat te doen. Als het om een uitvaart gaat, kunt u als uitvaartverzorger wel een rol hebben in het voorkomen dat er foto’s gemaakt worden.

Bij een uitvaart bepaalt de opdrachtgever wat er gebeurt en wat niet. In het algemeen is het niet verboden om te fotograferen of filmen bij een uitvaart, maar de opdrachtgever kan aangeven dat hij dat niet wil, of dat hij niet wil dat de opgebaarde overledene wordt vastgelegd met een camera. Dat moet aan de aanwezigen dan vooraf duidelijk worden gemaakt en/of er moet direct worden ingegrepen als het (toch) gebeurt. Als uitvaartverzorger doet u er dus goed aan om na te gaan wat de wensen van de opdrachtgever op dit gebied zijn en om hierop in te spelen. 

Vingerafdruk van de overledene

Ook het maken van een vingerafdruk van de overledene raakt aan diens persoonlijke levenssfeer. Als uitvaartverzorger voert u die handelingen aan het lichaam van de overledene uit, die nodig zijn voor het verzorgen van het lichaam. Daar hoort het afnemen van vingerafdrukken nadrukkelijk niet bij. Algemene regels rond de integriteit van het lichaam kunnen zo geïnterpreteerd worden dat voor het afnemen van vingerafdrukken toestemming nodig is. 

20180830 Bgnu Foto’S En Vingerafdrukken Overledene Vingerafdruk

De toestemming van de opdrachtgever van de uitvaart is voldoende. Bij het geven van de toestemming hoort de opdrachtgever uiteraard te handelen overeenkomstig de (vermoedelijke) wens van de overledene. Als andere nabestaanden het niet eens zijn met de toestemming van de opdrachtgever, zullen zij bij de rechter moeten aantonen dat de overledene het niet had gewild.

Maar ook los van regels is het raadzaam de opdrachtgever van de uitvaart om toestemming te vragen. Niet alle nabestaanden zullen het een prettig idee vinden dat een vingerafdruk wordt afgenomen en opgeslagen. Bij het stellen van de vraag kan uiteraard aangegeven worden dat dat niet meteen een besluit van de nabestaanden vraagt om er ook daadwerkelijk iets mee te doen. Het laat de mogelijkheid open: zonder een vingerafdruk af te nemen, kan er later geen sieraad met een afdruk gemaakt worden. Daarmee koppelt u de eventuele koop van een sieraad los van de eerste emoties na het overlijden en stelt u uw integriteit als uitvaartverzorger niet ter discussie.